facebook - razem dla zdrowia

Jak wziąć udział w konsultacjach społecznych?

Zdjęcie główne

Kto może wziąć udział w konsultacjach?

Konsultacje publiczne są uzupełnieniem zasięgania opinii o projektach aktów prawnych. Konsultacje publiczne powinny być skierowane do jak najszerszego grona odbiorców. Ich celem jest zebranie uwag do projektu dokumentu rządowego od podmiotów spoza sektora organów i instytucji państwowych, w tym zwłaszcza od organizacji społecznych/pacjenckich, a także wszystkich obywateli, którzy wyrażą chęć zgłoszenia takich uwag. W związku z tym konsultacje publiczne powinny być prowadzone w sposób otwarty i powszechny, tak aby każdy obywatel miał dostęp do konsultowanych dokumentów i możliwość wypowiedzenia się, a także otrzymanie możliwie pełnie uargumentowanych odpowiedzi na zgłoszone uwagi. Projekty przedstawia się także organizacjom społecznym lub innym zainteresowanym podmiotom albo instytucjom, których opinia jest pożądana z uwagi na przedmiot projektu ustawy.

Co do zasady każdy zainteresowany ma prawo uczestnictwa w konsultacjach publicznych i wyrażania swojego stanowiska w sprawie. Przykładowo uwagi mogą być zgłaszane przez:

  • Osoby fizyczne;
  • Stowarzyszenia (zarówno rejestrowe jak i zwykłe); 
  • Fundacje; 
  • Związki zawodowe; 
  • Samorządy zawodowe; 
  • Izby gospodarcze, organizacje reprezentujące pracodawców.

 

Warto wskazać, iż podczas opracowywania aktów prawnych uwagi do projektów są wnoszone również przez organy administracyjne oraz jednostki samorządu terytorialnego.


Etapy konsultacji społecznych

Konsultacje publiczne składają się z pięciu etapów. W ramach każdego z nich organizator konsultacji powinien podjąć szereg gruntownych działań. 

 

 

Podstawowym etapem konsultacji jest zasięganie opinii, które polega na uzyskiwaniu uwag od interesariuszy, dotyczących opiniowanej sprawy. Kluczowy jest także etap przygotowawczy, etap informowania o konsultacjach, a także etap informacji zwrotnej, czyli powiadamianie o wyniku konsultacji.

Etap przygotowań

Opiera się on na przeprowadzeniu diagnozy sytuacji, która jest najważniejsza dla przebiegu konsultacji publicznych. Przed rozpoczęciem procesu konsultacyjnego, ważne jest zaplanowanie jego ram oraz określenie poszczególnych działań, które będą się na niego składać. Konieczne jest dokładne określenie celu konsultacji. Po określeniu celu, kolejnym istotnym działaniem jest przeprowadzenie analizy interesariuszy oraz opracowanie odpowiednich kanałów dotarcia z informacjami o procesie. Należy również zastanowić się, czy mogą wystąpić jakieś problemy w trakcie konsultacji i przygotować odpowiednie środku zaradcze. W czasie tego etapu ustalamy także niezbędne zasoby do przeprowadzenia konsultacji, takie jak czas: środki finansowe, zasoby kadrowe.

Etap informowania

Ten etap polega na zapraszaniu wszystkich potencjalnych interesariuszy. Ważne, żeby o konsultacjach dowiedziało się jak najszersze grono osób, które mogą być zainteresowane przedmiotem konsultacji publicznych. W efekcie tego działania, organizator może uzyskać wiele opinii na dany temat. W celu informowania o procesie konsultacji można wykorzystać tradycyjne kanały, takiej jak: lista mailingowa, rozdzielnik. Można także wykorzystać dedykowane kanały informacji, takie jak: media społecznościowe, strony internetowe, listy i zaproszenia do instytucji czy organizacji zrzeszających członków poszczególnych grup interesariuszy. W zaproszeniu należy przedstawić, co jest przedmiotem konsultacji, kogo one dotyczą, jakie są formy przesyłania uwag, gdzie można uzyskać dodatkowe informacje na temat konsultacji i ich przedmiotu, termin konsultacji oraz gdzie będzie można znaleźć podsumowanie konsultacji.

Etap zasięgania opinii

Etap ten służy poznaniu opinii w danej sprawie, wypracowaniu rozwiązań lub stanowisk. Zasięganie opinii uwzględnia różne metody, np. prowadzenie spotkań konsultacyjnych, zbieranie uwag na piśmie, spotkania konsultacyjne skierowane do wybranych grup interesariuszy. W sytuacji, gdy przewidujemy uzyskać bardzo zróżnicowane opinie, należy zastanowić się nad wybraniem jednej metody, która umożliwi różnym stanowiskom wybrzmienie w trakcie osobistego spotkania reprezentujących je osób, np. w formie wysłuchania publicznego. Niezbędne minimum na tym etapie, to zapewnienie możliwości zgłaszania uwag drogą elektroniczną, np. poprzez e-mail lub formularz internetowy. Można także skorzystać z internetowej platformy do konsultacji, np. konsultacje.gov. pl. Dokument, który będzie poddawany konsultacjom powinien być możliwie jasny, a także łatwo dostępny. W przypadku, gdy dokument jest pisany skomplikowanym językiem, należy zastanowić się, czy nie warto sporządzić streszczenia, omówienia, itp. Dokument ponadto powinien być dostępny w formie papierowej, jak i elektronicznej. Istotne jest zapewnienie odpowiedniego czasu na zgłaszanie opinii zainteresowanym osobom, instytucjom, czy organizacjom.

Etap informacji zwrotnej

Ten etap konsultacji publicznych służy do zdania relacji z ich przebiegu. Wszystkie zainteresowane osoby powinny otrzymać podsumowanie efektów konsultacji wraz z informacją, co dalej będzie się działo z przedmiotem konsultacji. Podstawą jest jednak upublicznienie podsumowania konsultacji w łatwo dostępnym miejscu, np. na stronie internetowej organizatora konsultacji. Najważniejsze, by do uczestników konsultacji dotarł komunikat, że podsumowanie jest już dostępne i gdzie można się z nim zapoznać. Przebieg i efekty procesu konsultacji powinny zostać ujęte w raporcie podsumowującym, gdzie należy zamieścić m.in. odniesienie do poszczególnych uwag i podanie uzasadnienia dla ich odrzucenia. Należy pamiętać, że najważniejszym zadaniem tego etapu jest poinformowanie uczestników o rezultacie końcowym i wykorzystaniu efektów wspólnej pracy (przyjęcie/odrzucenie zgłoszonych uwag) oraz o kolejnych krokach w procesie podejmowania decyzji.

Etap ewaluacji

Na tym etapie oceniamy przeprowadzony proces konsultacji, to czy udało się osiągnąć założony cel procesu, jakie metody działania sprawdziły się, a jakie nie oraz co o samym procesie sądzą jego uczestnicy. Do tego celu możemy także wykorzystać krótkie ankiety ewaluacyjne. Istotne jest, żeby konsultacje były poddane zarówno ocenie wewnętrznej, jaki zewnętrznej, a także żeby była możliwość uzyskania odpowiedzi na pytania: czy uczestnicy byli dobrze poinformowani? czy do wszystkich dotarła informacja zwrotna?

 

Na co należy zwrócić uwagę podczas przygotowywania uwag

Podczas przygotowywania uwag, osoba zainteresowana powinna dokładnie zapoznać się z projektem będącym przedmiotem konsultacji. Wraz z samym projektem aktu prawnego dostępne są zazwyczaj dodatkowe materiały, które umożliwiają lepsze zrozumienie samego projektu, intencji jego autora oraz innych dodatkowych kwestii, które należy mieć na względzie podczas tworzenia uwag.

Ocena skutków regulacji

Ocena skutków regulacji (OSR) przedstawia szacunkową ocenę wpływu jaki będzie mieć dany projekt. Ocena ta jest dokonywana na etapie opracowywania projektu aktu prawnego. Ocena skutków regulacji (OSR) jest obligatoryjnie przygotowywana do projektów ustaw, aktów normatywnych Rady Ministrów, rozporządzeń Prezesa Rady Ministrów lub ministrów, zarządzeń Prezesa Rady Ministrów. Na wniosek Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów OSR przygotowywana jest także do innych dokumentów.

Ocena skutków regulacji przedstawia następujące zagadnienia:

  • jaki problem jest rozwiązany? 
  • rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji i oczekiwany efekt; 
  • jak problem został rozwiązany w innych krajach, w szczególności w krajach członkowskich; 
  • podmioty, na które oddziałuje projekt; 
  • informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji; 
  • wpływ na sektor finansów publicznych; 
  • wpływ na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe; 
  • zmiana obciążeń regulacyjnych (w tym obowiązków informacyjnych) wynikających z projektu; 
  • wpływ na rynek pracy; 
  • wpływ na pozostałe obszary; 
  • planowane wykonanie przepisów aktu prawnego; 
  • w jaki sposób i kiedy nastąpi ewaluacja efektów projektu oraz jakie mierniki zostaną zastosowane?

Odniesienie się do informacji wskazanych w Ocenie skutków regulacji pozwala na lepsze uzasadnienie wnoszonych uwag. Uważna lektura Oceny skutków regulacji pozwoli na analizę perspektywy autora regulacji na efekt, jaki zamierza osiągnąć. W zgłaszanych uwagach można wskazać, iż zakładany wpływ regulacji będzie inny niż zamierzony, a tym samym projekt winien ulec stosownym zmianom. OSR zawiera również źródła danych na jakich opierał się twórca projektu.

Jeżeli projekt przed opracowanie był przedmiotem konsultacji, OSR zawierać będzie informację o rezultatach tychże konsultacji.

Ocena skutków regulacji przygotowywana jest na wzorcowym formularzu, dzięki czemu informacje podane są w przejrzysty i usystematyzowany sposób. Ponadto, wyniki przeprowadzonych konsultacji społecznych stanowią część raportu końcowego dołączanego do OSR po ich zakończeniu.

W formularzu OSR zawarte są również dane oraz kontakt do opiekuna merytorycznego projektu.

Uzasadnienie projektu

Wraz z projektem aktu prawnego sporządzane jest co do zasady jego uzasadnienie, które powinno zawierać w szczególności opisowe wyjaśnienie potrzeby wprowadzenia przedmiotowej regulacji. Uzasadnienie winno przedstawić aktualny stan w dziedzinie, która ma być unormowana oraz przewidywane skutki jakie spowoduje ma wdrożenie regulacji.

Analogicznie jak w przypadku Oceny skutków regulacji, zapoznanie się z uzasadnieniem projektu ułatwi znacząco jego analizę oraz tworzenie uwag. Dobrze opracowane uzasadnienie umożliwia lepsze zrozumienie projektu oraz zakresu zmian jakie wprowadza. W uzasadnieniu wskazywane są cele oraz wartości jakie przyświecały autorom projektu, w tym argumentacja za wprowadzeniem niekorzystnych dla pewnych grup społecznych zmian, dając stronie społecznej możliwość rozważenia zasadności uwag oraz ich celowości.

Sposób wnoszenia uwag

Istnieje wiele metod prowadzenia konsultacji publicznych. Wybór zastosowanej metody zależy od autora projektu. Przyjęty sposób prowadzenia konsultacji powinien mieć na celu przede wszystkim osiągnięcie celu konsultacji publicznych – to jest umożliwienie zainteresowanym obywatelom merytoryczne odniesienie się do projektu. Szczegółowe zasady wyboru metody prowadzenia konsultacji publicznych określają między innymi akty wykonawcze organów jednostek samorządu terytorialnego (np. Uchwała Rady m.st. Warszawy w sprawie zasad i trybu przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami m.st. Warszawy) oraz Regulamin pracy Rady Ministrów. Konsultacje mogą być prowadzone zarówno w formie pisemnej jak i ustnej.

Spotkanie konsultacyjne

Spotkania konsultacyjne mogą być zorganizowane w różny sposób. Wśród nich wyróżniamy: spotkania otwarte, spotkania dla uczestników konsultacji pisemnych oraz wysłuchania publiczne.

Spotkania otwarte

Kluczowym celem spotkań otwartych jest rzeczowe i wyczerpujące przedstawienie informacji związanych z analizowanym projektem. Należy również uzasadnić, dlaczego jest podejmowana inicjatywa legislacyjna i jaka jest istota konsultowanych propozycji. Na takim spotkaniu uczestnicy mogą zadawać pytania, wyrażać swoje opinie oraz komentarze, dzięki którym strona rządowa może zidentyfikować kluczowe kwestie dla strony społecznej. Wymiana informacji oraz uwag powinna być obustronna.

Spotkania dla uczestników konsultacji pisemnych

Spotkania te pozwalają na pogłębioną dyskusję nad analizowanym projektem. Uczestnikami są osoby, które zgłaszały swoje uwagi na etapie konsultacji pisemnych. Głównym celem tego typu spotkań jest wymiana zdań dotycząca zgłoszonych uwag, możliwość zadania pytań autorom uwag, jak również wspólne wypracowanie optymalnych rozwiązań. Na tym etapie strona społeczna może przedstawić szersze uzasadnienie zgłoszonych uwag.

Wysłuchania publiczne

Wysłuchania publiczne są jednym ze sposobów wnoszenia uwag. Kluczową kwestią w wysłuchaniu jest właśnie to, że stroną mówiącą są osoby prywatne i przedstawiciele instytucji i organizacji, uczestniczący w spotkaniu. Każdy zainteresowany ma prawo udziału w wysłuchaniu publicznym. Informacje o organizowanych wysłuchaniach publiczny dostępne są w Biuletynie Informacji Publicznej na 7 dni przed planowanym wysłuchaniem publicznym.

Należy pamiętać, iż udział w wysłuchaniu wymaga uprzedniego zgłoszenia, zazwyczaj na określonym formularzu.

Wysłuchania publiczne cechują się określonymi, rygorystycznymi zasadami, w szczególności musimy pamiętać, iż czas na wypowiedź każdego z uczestników jest ograniczony. Należy zwięźle przedstawić swoje stanowisko oraz unikać powtarzania argumentów poprzedników. Spotkanie kończy się dopiero wtedy, gdy wypowie się każdy uczestnik, chyba że wcześniej zrezygnuje z tej możliwości np. ze względu na fakt, że ktoś z przedmówców podniósł takie same argumenty.

Konsultacje pisemne

Konsultacje społeczne mogą być prowadzone również w formie pisemnej, w tym z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej.

Dwie najważniejsze platformy wykorzystywane do zgłaszania uwag to strona internetowa: www.konsultacje.gov.ploraz strona Rządowego Procesu Legislacyjnego: www.legislacja.rcl.gov.pl

Na stronie konstulatcje.gov.pl publikowane są się projekty aktów prawnych oraz dokumenty dodatkowe (w tym omawiane powyżej Ocena skutków regulacji oraz uzasadnienie). Poprzez platformę konsultacje.gov.pl osoby zainteresowane mogą zgłaszać swoje uwagi do projektów rządowych oraz dyskutować nad projektami na dedykowanych forach dyskusyjnych. Aby móc zgłaszać uwagi należy zarejestrować konto poprzez portal EPUAP dla osób fizycznych lub formularz elektroniczny w przypadku podmiotów zbiorowych (stowarzyszenia rejestrowe i fundacje). Szczegółowe informacje o sposobie rejestracji oraz funkcjonowaniu portalu, w tym filmy instruktażowe, dostępne są pod adresem: http://konsultacje.mg.gov.pl/node/3080

Na portalu konsultacje.gov.pl zamieszczane są niektóre wybrane projekty. Natomiast na stronie Rządowego Procesu Legislacji (RCL) publikowane są wszystkie projekty. RCL stanowi część Biuletynu Informacji Publicznej. Podczas korzystania z zasobów RCL warto skorzystać z narzędzi wyszukiwania dostępnych w panelu po lewej stronie okna.

W polu Rodzaj projektu możemy wybrać kategorie projektów z listy, przykładowo wyłącznie projekty założeń do ustaw lub wybrać autora projektu (np. Ministra Zdrowia).

W polu Tytuł dokumentu możemy szybko odnaleźć interesujący nas projekt – wystarczy wpisać fragment nazwy dokumentu (np. „o świadczeniach opieki zdrowotnej” – co pozwoli na odszukanie projektów dotyczących ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej).

Podczas wyszukiwania projektów należy zwrócić szczególną uwagę na daty projektów, ponieważ niektóre ustawy lub rozporządzenia były nowelizowane kilkukrotnie lub istnieje kilka projektów ich nowelizacji.

W górnym panelu listy projektów możemy dokonać ich segregacji ze względu na datę utworzenia lub datę ostatniej modyfikacji. Poprzez datę utworzenia należy rozumieć pierwsze wprowadzenie projektu do wykazu prac Rządowego Procesu Legislacyjnego. Data ostatniej modyfikacji to natomiast data ostatniej zmiany (np. uzupełnienie zakładki projektu o zgłoszone uwagi lub adnotacja o kolejnym etapie prac nad projektem). Opcja sortowania po dacie utworzenia oraz modyfikacji jest dostępna wyłącznie, gdy skorzystaliśmy z panelu wyszukiwania.

Na stronie głównej RCL, poniżej listy ostatnio dodanych projektów znajdują się przyciski pozwalające na szybkie filtrowanie projektów. W zaawansowanych opcjach wyszukiwania można dodać szczegółowe kryteria wyszukiwania (np. poprzez hasło przedmiotowe lub poprzez nowelizowane akty prawne).

Warto pamiętać, że na stronie Rządowego Centrum Legislacji dostępne są również archiwalne strony dotyczące wcześniejszych projektów. Warto zapoznać się z informacjami tam zwartymi, w tym zapoznać się ze zgłaszanymi wcześniej uwagami do poprzednich wersji analizowanych przez nas aktów prawnych!

W zakładce poszczególnych projektów można znaleźć informację o szczegółowym przebiegu procesu legislacyjnego.

W zakładce: Konsultacje publiczne znajdują się pliki zawierające projekt omawianego aktu prawnego. Warto zwrócić uwagę, iż zazwyczaj dokumenty dostępne są w wersji pdf. oraz w wersji edytowalnej łatwiejszej do obróbki, dostępnej pod tą ikoną:

Termin na zgłaszanie uwag oraz sposób ich zgłaszania (adres email, na który należy przesyłać uwagi) jest wskazany w piśmie przewodnim kierującym projekt do konsultacji publicznych:

W tej samej zakładce umieszczane są również zgłoszone w ramach konsultacji publicznych uwagi i odniesienie się do nich przez autora projektu oraz informacje o konferencjach z udziałem podmiotów publicznych (np. wysłuchania publiczne). W kolejnych w zakładce projektu można odnaleźć informacje o dalszych etapach procesu legislacyjnego, w tym kolejne wersje projektu, które mogą zawierać zmiany uwzględniające uwagi zgłoszone w ramach konsultacji publicznych.

W przypadku projektów rozporządzeń, wersja zamieszona w zakładce Skierowanie do podpisu Ministra powinna odpowiadać ostatecznej treści rozporządzenia. W przypadku ustaw, projekt podlega pracom w ramach sejmowego procesu legislacyjnego, a jego dalsze losy można śledzić na: http:// www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/proces.xsp

Pozostałe formy konsultacji pisemnych

Informację o prowadzonych konsultacjach społecznych oraz zbieraniu opinii za pomocą bardziej tradycyjnych metod (takich jak poczta tradycyjna lub elektroniczna) i zaproszenie do skorzystania z niej można zamieścić w ogłoszeniu o konsultacjach umieszczanym na stronie internetowej ministerstwa oraz w Biuletynie Informacji Publicznej, jak i w korespondencji mailowej i prowadzonej za pomocą poczty tradycyjnej. Informację taką można przekazać dzięki posiadanej liście interesariuszy do podmiotów potencjalnie zainteresowanych danych tematem.