facebook - razem dla zdrowia

Wpływ konsultacji publicznych na rozwój prawa oraz dialog społeczny

Zdjęcie główne

Jaki jest cel konsultacji publicznych?

  • umożliwiają przekazanie opinii, stanowisk i propozycji pochodzących od zainteresowanych osób i instytucji; 
  • zwiększają świadomość organów władzy publicznej na temat faktycznych problemów, z jakimi borykają się osoby, na które mają oddziaływać potencjalne zmiany prawne; 
  • umożliwiają dostosowanie przepisów do realnych problemów; 
  • zwiększają poziom zaangażowania obywateli w podejmowanie decyzji legislacyjnych, a w konsekwencji zwiększają świadomość społeczną na temat obowiązujących regulacji prawnych; 
  • prowadzą do stanowienia efektywnego, odpowiadającego potrzebom społecznym prawa, które budzi zadowolenie i zaufanie obywateli; 
  • sprzyjają powstawaniu i utrzymywaniu porozumienia pomiędzy obywatelami a organami władzy publicznej, tym samym minimalizując napięcia społeczne

Rola obywatela/NGO w konsultacjach publicznych

Organizacje pozarządowe zaczęły odgrywać znaczącą rolę w przestrzeni publicznej. Dzięki nim obywatele mają większy wpływ na stanowienie prawa. Konsultacje publiczne, będące formą dialogu społecznego, są szansą dla obywateli oraz organizacji pozarządowych na to, aby ich głos został usłyszany. Ponadto, wiedza i doświadczenie osób zaangażowanych w działalność takich organizacji stanowi cenny wkład w tworzenie nowych przepisów.

Osoby zaangażowane w działalność organizacji pozarządowych posiadają faktyczną wiedzę oraz doświadczenie w zakresie problemów oraz kwestii, których dotyczą projektowane akty prawne. Dzięki udostępnieniu posiadanych informacji oraz spostrzeżeń przez podmioty z trzeciego sektora możliwa jest wcześniejsza oraz precyzyjniejsza analiza kwestii będących przedmiotem prac sektora rządowego czy też samorządowego.

 

Co jest najistotniejsze w procesie przeprowadzania konsultacji publicznych?

Czas

Żeby konsultacje publiczne spełniały swoje założenia, istotne jest, aby odbywały się na wczesnym etapie procesu legislacyjnego, tj. już na etapie tworzenia projektu danego aktu prawnego lub założeń do projektu.

Należy także pamiętać, że wczesne poddanie projektu aktu prawnego konsultacjom umożliwia wcześniejsze zapoznanie się osób zainteresowanych z potencjalnymi zmianami prawnymi. Tym samym organ władzy publicznej przekazujący projekt do konsultacji społecznych spełnia swoją funkcję informacyjną i działa z poszanowaniem zasady transparentności.

Istotne jest także to, aby przekazujący projekt aktu prawnego do konsultacji wyznaczyli odpowiednio długi termin do zgłaszania opinii, który umożliwi zabranie głosu wszystkim zainteresowanym stronom. Przyjmuje się, że nie powinien to być czas krótszy niż 21 dni. Ustawodawcy przysługuje jednakże prawo do ogłoszenia krótszego terminu konsultacji publicznych.

Należy jednak zaznaczyć, że – co do zasady – wyznaczenie terminu do zajęcia stanowiska krótszego niż 7 dni, a w przypadku projektu aktu normatywnego – krótszego niż 14 dni, od udostępnienia projektu wymaga szczegółowego uzasadnienia [Zalasiński, 2014]

 

We wrześniu 2016 r. poddano konsultacjom publicznym projekt założeń do projektu ustawy o podstawowej opiece zdrowotnej, co oznacza, że dialog dotyczący ewentualnego kształtu nowych przepisów został zainicjowany na bardzo wczesnym etapie procesu legislacyjnego, umożliwiając rzeczywisty i skuteczny udział pacjentów w toku podejmowania decyzji dotyczących kształtu przyszłego prawa.

W grudniu 2014 r. przekazano do konsultacji społecznych projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia dotyczącego świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Niektóre podmioty biorące udział w konsultacjach otrzymały projekt tego rozporządzenia w dniu, w którym mijał termin na zgłaszanie do niego uwag, co de facto uniemożliwiło faktycznie wzięcie udziału w konsultacjach.

 

Partycypacja obywateli

Skuteczność konsultacji nie zależy jedynie od dobrej woli organów władzy publicznej. To od samych pacjentów, członków organizacji pozarządowych, czy po prostu społeczeństwa, zależy to, czy i w jakim zakresie skorzystają z prawa głosu. Opiniowanie projektów ustaw daje możliwość wpłynięcia na kształt przepisów prawa, które w szerszej perspektywie znajdują bezpośrednie przełożenie na poszczególne elementy codziennego życia.

Systematyczny, regularny udział organizacji pozarządowych w procesie konsultacji społecznych jest niezbędny dla stworzenia dobrego modelu współpracy oraz zmniejszenia dystansu pomiędzy rządzącymi a społeczeństwem, w którym głos obywateli nie może być ignorowany. Musimy pamiętać, że biorąc aktywy udział w konsultacjach, bierzemy zdrowie w swoje ręce, a im bardziej zaangażowani jesteśmy, tym większa jest szansa na to, że nasze uwagi nie przejdą bez echa.

Transparentność

Aby prowadzenie konsultacji publicznych było efektywne, wszystkie osoby, instytucje i organizacje, które mają wziąć w nich udział, powinny zostać zapoznane z „tłem” prawnym i społecznym, towarzyszącym powstaniu nowego lub nowelizacji starego prawa.

Do poddawanego konsultacjom projektu aktu prawnego zwykle załączane są uzasadnienie i ocena skutków regulacji (OSR), dzięki czemu obywatele mają możliwość zapoznania się z argumentacją twórców projektu, co sprzyja zrozumieniu celu i sensu danych regulacji prawnych i podnosi poziom merytorycznej dyskusji nad projektem danego aktu prawnego. Brak takiego uzasadnienia powoduje, że intencje ustawodawcy mogą być niezrozumiałe dla opiniujących, co w rezultacie wypacza ich sens.